Cognitieve gedragstherapie bij ADHD met angst of depressie helpt je beter te begrijpen hoe gedachten, emoties en gedrag elkaar in het dagelijks leven beïnvloeden. ADHD-klachten kunnen samengaan met piekeren, angst of sombere gevoelens. Daardoor kunnen school, werk, relaties of dagelijkse taken zwaarder voelen. Een aanpak die rekening houdt met deze samenhang kan meer overzicht geven. Lees verder om te ontdekken wat daarbij wordt onderzocht.
ADHD, angst en somberheid kunnen naast elkaar spelen
ADHD gaat vaak gepaard met moeite met concentratie, planning of het afmaken van taken. Dat kan stress geven, zeker wanneer verwachtingen vanuit school, werk of thuis hoog zijn. Sommige mensen krijgen daarnaast last van angstige gedachten, veel piekeren of sombere gevoelens. Deze klachten kunnen elkaar beïnvloeden, maar verschillen sterk per persoon.
Bij cognitieve gedragstherapie bij ADHD wordt daarom niet alleen gekeken naar één klacht. Er is ook aandacht voor situaties waarin je vastloopt, de gedachten die daarbij opkomen en de manier waarop je reageert. Zo ontstaat een vollediger beeld van wat jou op dat moment belemmert.
Bij kinderen en jongeren kunnen ouders betrokken blijven bij de begeleiding. Dat kan helpen om samen zicht te krijgen op wat thuis, op school of in sociale situaties lastig is. Bij volwassenen richt de begeleiding zich vaak op werk, studie, gezin en administratie. De behandelaar stemt de inhoud van het traject af op de hulpvraag, doelen en het tempo van de cliënt.
Waarom bijkomende klachten het dagelijks leven kunnen beïnvloeden
Angst, somberheid en ADHD hoeven niet los van elkaar te staan. Iemand kan bijvoorbeeld uitstellen omdat een taak onoverzichtelijk voelt, waarna zorgen over die taak toenemen. Een ander kan na een fout streng over zichzelf denken en daardoor minder vertrouwen krijgen om een volgende stap te zetten. Zulke patronen zijn niet voor iedereen hetzelfde.
Ook piekeren kan veel ruimte innemen. Gedachten over wat er mis kan gaan, over verwachtingen van anderen of over eerdere ervaringen kunnen ervoor zorgen dat het moeilijker wordt om rust te vinden. Bij sombere gevoelens kan het lastiger zijn om activiteiten op te pakken of structuur vast te houden. Dat betekent niet dat ADHD de oorzaak is van deze klachten, maar de combinatie zorgt vaak voor extra belasting.
Voorbeelden van situaties die als belastend kunnen worden ervaren, zijn:
- een volle planning die moeilijk overzichtelijk blijft;
- spanning voor sociale situaties of beoordelingen;
- piekeren na een gesprek, fout of gemiste afspraak;
- uitstelgedrag dat zorgt voor toenemende stress;
- zelfkritische gedachten over concentratie, prestaties of gedrag;
- minder energie om dagelijkse taken op te pakken.
Het herkennen van deze samenhang is een belangrijk vertrekpunt. Niet elke klacht hoeft tegelijk op dezelfde manier aandacht te krijgen. Tijdens een kennismaking en intake wordt onderzocht wat de meeste invloed heeft op het dagelijks functioneren en welke verandering je wenst.
Kan CGT helpen bij ADHD en angst?
Cognitieve gedragstherapie, vaak afgekort als CGT, is een vorm van psychologische behandeling die gericht is op belemmerende gedachten, overtuigingen en gedragspatronen. In gesprekken en praktische oefeningen onderzoek je welke patronen spanning of angst kunnen versterken. Vervolgens werk je aan gedachten en gedrag die beter aansluiten bij jouw situatie en doelen.
Wanneer ADHD en angst samen spelen, kan het bijvoorbeeld gaan over situaties waarin onrust, onzekerheid of vermijding toeneemt. De behandeling richt zich dan niet alleen op de angstige gedachte, maar ook op wat er in de praktijk gebeurt. Denk aan moeite om te beginnen, het verliezen van overzicht of het vermijden van een taak die veel spanning oproept.
CGT besteedt onder meer aandacht aan:
- het herkennen van terugkerende gedachten en gevoelens;
- het onderzoeken van belemmerende overtuigingen;
- het oefenen met meer helpende gedachten;
- het doorbreken van gedragspatronen die je beperken;
- het aanleren van vaardigheden voor stress en dagelijkse uitdagingen;
- het opbouwen van meer grip op emoties en gedrag.
De behandeling krijgt per persoon een andere invulling. Bij de een staat angst op de voorgrond. Bij de ander wegen stress, zelfkritiek of moeite met overzicht het zwaarst. Daarom past een standaard aanpak niet altijd. Cliënt en behandelaar bespreken regelmatig hoe het gaat en of de gekozen werkwijze nog aansluit.
Wat als je naast ADHD ook somber bent?
Somberheid kan zich uiten in minder plezier, negatieve gedachten, weinig energie of moeite om in beweging te komen. ADHD kan dit ingewikkelder maken. Structuur, concentratie en het uitvoeren van plannen zijn soms al lastig. Ook kunnen teleurstellingen of terugkerende problemen invloed hebben op hoe je naar jezelf kijkt.
In cognitieve gedragstherapie is ruimte om deze gedachten, gevoelens en gedragingen zorgvuldig te onderzoeken. Het doel is niet om je ervaringen weg te praten. Wel kan de behandeling ondersteunen bij het herkennen van patronen die je sombere gevoelens in stand kunnen houden. Praktische oefeningen en nieuwe vaardigheden kunnen helpen om stap voor stap anders met moeilijke momenten om te gaan.
Het tempo van de behandeling blijft daarbij belangrijk. Als veel tegelijk speelt, kan het helpen om doelen klein en concreet te maken. Bijvoorbeeld door eerst te kijken naar één terugkerende situatie die veel invloed heeft op je dag. De behandelaar stemt dit af op je persoonlijke situatie en wat voor jou haalbaar voelt.
CGT sluit aan wanneer meerdere klachten spelen
ADHD kan samengaan met angst, somberheid of veel piekeren. De behandeling kijkt dan naar meer dan één klacht. Tijdens de intake bespreek je onder andere je ontwikkeling, dagelijks functioneren, gezondheid en leefstijl. Ook is er aandacht voor je hulpvraag en de veranderingen die je wenst.
Op basis daarvan bepaalt de behandelaar of cognitieve gedragstherapie passend is. CGT kan zelfstandig worden ingezet, maar kan ook deel uitmaken van een gecombineerd behandeltraject. De behandelaar bepaalt welke vorm of combinatie aansluit, op basis van de intake, jouw doelen en de klachten die op dat moment het meest belemmeren.
Een traject verloopt meestal in deze stappen:
- In een vrijblijvend kennismakingsgesprek worden klachten, hulpvragen en gewenste veranderingen verkend.
- Daarna volgt een persoonlijke intake om de situatie en ondersteuningsbehoefte verder te onderzoeken.
- De behandelaar stelt een behandelplan op met doelen en een passende werkwijze.
- Tijdens de sessies werk je met gesprekken, oefeningen en vaardigheden die aansluiten bij jouw situatie.
- Cliënt en behandelaar bespreken de voortgang regelmatig en kunnen de aanpak bijstellen.
Voor kinderen en jongeren worden ouders betrokken bij de kennismaking, het behandelplan en de evaluatie. Dat kan bijdragen aan een aanpak die aansluit bij het kind, de thuissituatie en de dagelijkse omgeving. De begeleiding vindt plaats bij een psycholoog of orthopedagoog. Een orthopedagoog is een deskundige die kinderen, jongeren en gezinnen ondersteunt bij opvoedings-, ontwikkelings- en leerproblemen. De gesprekken vinden plaats in een rustige omgeving.
Meer grip op gedachten, emoties en gedrag
Het doel van CGT is niet dat alle moeilijke gedachten of emoties verdwijnen. Wel kan deze behandeling bijdragen aan meer inzicht in patronen en aan vaardigheden om anders met stress, onzekerheid, sombere gevoelens of dagelijkse uitdagingen om te gaan. Mogelijke opbrengsten zijn meer rust, meer zelfregie en meer vertrouwen in het omgaan met lastige situaties.
Bij Brein & Welzijn staat een persoonlijke benadering centraal. De cognitieve gedragstherapie bij ADHD sluit aan bij jouw klachten, doelen en tempo. Daarbij is er ook aandacht voor angst, somberheid of piekeren wanneer die spelen. Wil je verkennen of deze begeleiding bij jouw situatie past? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek.
