Cognitieve gedragstherapie bij emotieregulatie en ADHD helpt om oplopende emoties, gedachten en reacties beter te leren herkennen. Door deze patronen stap voor stap te onderzoeken, ontstaat meer ruimte om anders te reageren op frustratie, boosheid of spanning. Lees verder hoe dit proces werkt en wat je tijdens een behandeling kunt leren.
Waarom kunnen emoties bij ADHD snel oplopen?
Mensen met ADHD ervaren soms moeite met het sturen van emoties. Irritatie, teleurstelling of onrust kan snel toenemen en soms langer aanwezig blijven. Cognitieve gedragstherapie bij ADHD richt zich onder meer op het begrijpen van de samenhang tussen gedachten, gevoelens en gedrag.
Een kleine tegenslag kan daardoor een grote invloed krijgen op het moment. Denk bijvoorbeeld aan onverwachte veranderingen, kritiek, een mislukte planning of meerdere prikkels tegelijk. De reactie verschilt per persoon en hangt vaak samen met de situatie, belastbaarheid en eerdere ervaringen.
Snel oplopende emoties zijn soms merkbaar in verschillende delen van het dagelijks leven. Mogelijke gevolgen zijn:
- conflicten thuis, op school of op het werk;
- impulsief reageren tijdens gesprekken;
- moeite om een taak weer op te pakken;
- piekeren of schaamte na een emotionele reactie;
- vermoeidheid door aanhoudende spanning;
- onzekerheid over het eigen gedrag.
Een sterke reactie zegt weinig over de motivatie om rustig te blijven. Soms merkt iemand de spanning pas op wanneer de spanning al hoog is. Daarom vormt het eerder leren herkennen van signalen een belangrijk onderdeel van de begeleiding.
Helpt CGT bij heftige emoties door ADHD?
CGT ondersteunt mensen met ADHD bij het krijgen van meer inzicht in emotionele reacties. De therapeut en cliënt onderzoeken samen welke gedachten, gevoelens en gedragspatronen een rol spelen in moeilijke situaties. Vervolgens oefent de cliënt met meer helpende gedachten en andere manieren van reageren.
Een situatie leidt namelijk niet bij iedereen tot dezelfde emotie. De betekenis die iemand eraan geeft, kan invloed hebben op het gevoel en het gedrag dat volgt. Een gedachte als ‘het gaat altijd mis’ versterkt bijvoorbeeld frustratie. Tijdens de behandeling onderzoeken de therapeut en cliënt samen of zo’n gedachte passend en helpend is.
Dat betekent niet dat een vervelende ervaring positief gemaakt moet worden. Het doel is een minder absolute en meer realistische formulering van gedachten. ‘Dit lukt nog niet zoals ik wil’ laat bijvoorbeeld meer ruimte voor een volgende stap dan ‘ik kan dit nooit’. Een bruikbare formulering verschilt per persoon.
CGT bij ADHD combineert therapeutische gesprekken, praktische oefeningen en het aanleren van vaardigheden. Alleen begrijpen wat er gebeurt, is vaak niet voldoende. Daarom oefent de cliënt stap voor stap met nieuwe reacties en past die toe in situaties uit het dagelijks leven.
Wat leer je bij emotieregulatie in CGT?
Emotieregulatie is het opmerken, begrijpen en sturen van emoties. Het doel is niet om boosheid, verdriet of frustratie volledig te voorkomen. Emoties hebben een functie, maar belemmeren soms het functioneren wanneer ze snel oplopen of lang blijven hangen.
Binnen cognitieve gedragstherapie kan aandacht zijn voor verschillende onderdelen:
- situaties herkennen die spanning of frustratie oproepen;
- lichamelijke en gedragsmatige signalen eerder opmerken;
- automatische gedachten onderzoeken;
- belemmerende overtuigingen vervangen door helpende gedachten;
- een pauze leren nemen voordat een reactie volgt;
- problemen opdelen in kleinere, haalbare stappen;
- oefenen met pauzeren, grenzen aangeven en problemen stap voor stap aanpakken.
Signalen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit sneller praten, gespannen spieren, onrust of moeite om informatie op te nemen. Deze kenmerken zijn persoonlijk. Door persoonlijke signalen te onderzoeken, herkent de cliënt een emotionele reactie mogelijk eerder.
Gedachten en reactiepatronen onderzoeken
De therapeut en cliënt ordenen vaak een gebeurtenis, de bijbehorende gedachte, het gevoel en de reactie. Hierdoor wordt een patroon overzichtelijker. Samen bepalen zij op welk moment de cliënt anders zou kunnen reageren.
Kritiek roept bijvoorbeeld soms de gedachte op dat iemand heeft gefaald. Die gedachte kan leiden tot boosheid, verdediging of terugtrekken. Nader onderzoek laat soms zien dat de kritiek over één taak ging en niet over de persoon als geheel. Een genuanceerdere gedachte draagt dan bij aan een minder sterke reactie.
Vertragen voordat je reageert
Bij frustratie is de tijd tussen een gevoel en een reactie vaak kort. Binnen CGT oefent de cliënt met een vaste reeks: stoppen, nadenken en daarna handelen. Deze aanpak creëert een kort moment waarin iemand beoordeelt wat er gebeurt en welke reactie bij de situatie past.
Het oefenen verloopt meestal in kleine stappen. Een eenvoudig proces verloopt als volgt:
- opmerken dat spanning toeneemt;
- de situatie en eerste gedachte benoemen;
- kort pauzeren voordat er wordt gehandeld;
- een helpende gedachte of reactie kiezen;
- achteraf bekijken wat bruikbaar was.
Deze stappen lukken niet altijd direct. CGT is een oefenproces waarin herhaling belangrijk is. De behandelaar bespreekt regelmatig de voortgang. Als onderdelen niet goed bij de cliënt passen, past de behandelaar de aanpak aan.
Hoe ga je beter om met frustratie en boosheid?
Wie beter wil omgaan met frustratie, herkent vaak eerst de persoonlijke patronen. Sommige mensen reageren vooral op tijdsdruk, terwijl anderen meer last hebben van kritiek, vermoeidheid of onverwachte veranderingen. De therapeut onderzoekt welke situaties voor de cliënt relevant zijn. Iedere cliënt krijgt een aanpak die past bij de persoonlijke situatie.
Daarna bekijken de therapeut en cliënt samen welke reactie de situatie hanteerbaar houdt. Dat kan bijvoorbeeld gaan om een korte pauze, het benoemen van een gedachte of het opdelen van een probleem. Ook het plannen van rust en het stellen van grenzen horen bij het werken aan meer grip.
Bij kinderen en jongeren blijven ouders soms betrokken bij de behandeling. Zij helpen bij het herkennen van signalen en het oefenen van vaardigheden buiten de behandelkamer. De behandelaar stemt hun betrokkenheid af op het kind, de leeftijd en het behandelplan.
Bij volwassenen staan situaties rond werk, relaties, planning en dagelijkse verantwoordelijkheden soms centraal. De oefeningen sluiten zo veel mogelijk aan bij herkenbare gebeurtenissen uit het dagelijks leven. Daardoor past de cliënt nieuwe vaardigheden toe in een herkenbare omgeving.
Een persoonlijke aanpak bij Brein & Welzijn
De klachten, hulpvraag en persoonlijke doelen bepalen mede of cognitieve gedragstherapie passend is. Een traject bij Brein & Welzijn begint met een kennismaking en een persoonlijke intake. Tijdens de intake bespreken de cliënt en behandelaar onder meer het dagelijks functioneren, de gewenste verandering en de ondersteuningsbehoefte.
Daarna stelt de behandelaar een behandelplan op maat op. Een psycholoog of orthopedagoog begeleidt de gesprekken en oefeningen. De behandelaar stemt de inhoud en het tempo af op de cliënt. Tijdens het traject bespreken de behandelaar en cliënt regelmatig of de gekozen aanpak nog aansluit.
Ervaar je dat frustratie, boosheid of snel oplopende emoties je dagelijks functioneren belemmeren? Een behandelaar van Brein & Welzijn ondersteunt je bij het herkennen van gedachten en reactiepatronen. Samen oefen je nieuwe vaardigheden. Plan een gratis kennismakingsgesprek en bespreek of deze begeleiding bij jouw hulpvraag past.
