Cognitieve gedragstherapie bij gezondheidsangst helpt je te begrijpen hoe lichamelijke signalen, angstige gedachten en geruststellend gedrag elkaar beïnvloeden. We onderzoeken deze patronen stap voor stap. Zo kun je anders leren omgaan met onzekerheid en angst. Lees verder om te ontdekken hoe deze aanpak werkt.
Wat is gezondheidsangst?
Bij gezondheidsangst kunnen lichamelijke gevoelens veel onrust geven. Ook kleine veranderingen in je lichaam kunnen zorgen oproepen. Een hoofdpijn, hartklopping, vermoeidheid of tinteling kan dan snel worden gezien als een teken dat er iets ernstigs aan de hand is. De angst is echt. Hij kan veel invloed hebben op het dagelijks leven.
Mensen met gezondheidsangst kunnen veel nadenken over mogelijke ziekten. Ook kunnen zij hun lichaam vaak controleren, informatie op internet zoeken of anderen om bevestiging vragen. Deze reacties zijn begrijpelijk wanneer iemand zich zorgen maakt. Maar ze kunnen de aandacht voor lichamelijke signalen vergroten. Daardoor blijft de angst aanwezig of neemt deze toe.
Gezondheidsangst valt binnen het bredere gebied van angstklachten. Op de pagina cognitieve gedragstherapie bij angststoornissen lees je meer over de manier waarop gedachten, gevoelens en gedrag elkaar bij angst kunnen beïnvloeden.
Hoe lichamelijke signalen gezondheidsangst kunnen versterken
Het lichaam geeft voortdurend signalen af. Veel daarvan zijn tijdelijk en komen vaker voor, bijvoorbeeld na spanning, weinig slaap of inspanning. Bij gezondheidsangst krijgt een lichamelijk signaal soms direct een dreigende betekenis. Daardoor verschuift de aandacht sterk naar het lichaam.
Een mogelijk patroon ziet er als volgt uit:
- Iemand merkt een lichamelijke sensatie op.
- Er ontstaat een angstige gedachte over wat deze sensatie kan betekenen.
- De angst neemt toe en het lichaam wordt nauwlettender gevolgd.
- Er volgt controle, online zoeken of het vragen om geruststelling.
- De opluchting is vaak tijdelijk, waarna de onzekerheid terug kan komen.
Dit patroon betekent niet dat lichamelijke klachten niet serieus zijn. Nieuwe, aanhoudende of ernstige lichamelijke klachten kunnen medische beoordeling vragen. Binnen psychologische begeleiding gaat het om het herkennen van de invloed die angstige interpretaties en gedrag op de ervaren onrust kunnen hebben.
Angstige interpretaties krijgen veel aandacht
Een interpretatie is de betekenis die je aan een gebeurtenis geeft. Bij gezondheidsangst kan een gedachte als “Dit gevoel betekent dat er iets gevaarlijks gebeurt” snel opkomen. Zo’n gedachte voelt op dat moment vaak overtuigend, ook wanneer er onzekerheid is over wat het lichamelijke signaal precies betekent.
CGT richt zich niet op het wegdrukken van gedachten. De behandeling helpt om automatische gedachten op te merken en te onderzoeken. Daarbij kan worden gekeken naar vragen als: welke gedachte komt als eerste op, welk gevoel volgt daarop en welk gedrag ontstaat vervolgens? Dit maakt het patroon concreter en beter bespreekbaar.
Waarom geruststelling zoeken angst in stand kan houden
Geruststelling zoeken kan verschillende vormen aannemen. Iemand vraagt bijvoorbeeld herhaaldelijk aan een naaste of alles goed lijkt, leest medische informatie op internet of controleert vaak een lichaamsdeel. Ook herhaald medisch contact kan onderdeel zijn van dit patroon, wanneer dit vooral bedoeld is om onzekerheid direct weg te nemen.
Deze handelingen kunnen kort rust geven. Daardoor kan je brein leren dat controleren of om bevestiging vragen nodig is. De angst zakt dan tijdelijk. Wanneer de geruststelling later minder overtuigend voelt, ontstaat vaak opnieuw de behoefte om te controleren. Zo blijft onzekerheid een grote rol spelen.
Bij CGT wordt dit veiligheidsgedrag in kaart gebracht. Veiligheidsgedrag is gedrag dat op korte termijn bescherming of rust lijkt te bieden, maar op langere termijn de angst kan voeden. Het doel is niet om iemand zonder steun te laten omgaan met zorgen. Het gaat om stap voor stap leren herkennen welke reacties de angst mogelijk versterken.
Veelvoorkomende vormen van veiligheidsgedrag zijn:
- het lichaam herhaald controleren op veranderingen;
- vaak zoeken naar informatie over klachten of ziekten;
- anderen geregeld vragen om bevestiging;
- situaties vermijden uit angst voor lichamelijke gevoelens;
- sterk letten op ademhaling, hartslag of andere sensaties.
Hoe helpt CGT bij angst om ziek te worden?
Cognitieve gedragstherapie, vaak afgekort als CGT, onderzoekt de samenhang tussen gedachten, emoties en gedrag. Bij gezondheidsangst kan de behandeling helpen om terugkerende angstpatronen te herkennen. Daarna wordt gewerkt aan andere manieren om met lichamelijke signalen, onzekere gedachten en onrust om te gaan.
De behandeling bestaat uit gesprekken, praktische oefeningen en het aanleren van vaardigheden. De psycholoog of orthopedagoog stemt de inhoud af op de hulpvraag, persoonlijke doelen en het tempo van de cliënt. Dat is belangrijk, omdat gezondheidsangst er per persoon anders uit kan zien.
Onderwerpen die binnen CGT aan bod kunnen komen, zijn:
- het herkennen van triggers die onrust oproepen;
- het onderzoeken van angstige of belemmerende gedachten;
- het ombuigen van overtuigingen naar meer helpende gedachten;
- het verminderen van controleren, googelen of geruststelling zoeken;
- het oefenen met het verdragen van onzekerheid;
- het doorbreken van vermijding en terugkerende gedragspatronen.
CGT belooft niet dat alle onzekerheid verdwijnt. Onzekerheid over het lichaam hoort voor veel mensen bij het leven. De begeleiding kan ondersteunen om hier minder door geleid te worden en meer grip te ervaren op gedachten, emoties en gedrag.
Welke CGT-oefeningen passen bij gezondheidsangst?
Oefeningen binnen cognitieve gedragstherapie worden gekozen op basis van het persoonlijke patroon. Een behandelaar kan bijvoorbeeld vragen om situaties te beschrijven waarin de angst oploopt. Daarbij wordt gekeken naar het lichamelijke signaal, de gedachte, het gevoel en de reactie die erop volgt.
Gedachten en gedrag in kaart brengen
Een veelgebruikte oefening is het bijhouden van momenten waarop gezondheidsangst opkomt. Dit kan zichtbaar maken welke situaties, gedachten of gewoonten vaak samenhangen met de angst. Iemand kan bijvoorbeeld merken dat online zoeken de onrust niet blijvend vermindert, maar juist nieuwe vragen oproept.
Ook kan worden onderzocht welke gedachte achter een controlehandeling zit. Wanneer iemand zijn hartslag controleert, kan daar de angstige verwachting onder liggen dat een afwijking direct gevaar betekent. Door zulke gedachten te bespreken, kan er ruimte ontstaan voor een bredere en meer helpende blik.
Oefenen met minder veiligheidsgedrag
Een andere mogelijkheid is stapsgewijs oefenen met het verminderen van gedrag dat tijdelijke geruststelling geeft. Dat kan gaan over minder vaak controleren, het uitstellen van online zoeken of niet direct om bevestiging vragen. Zulke oefeningen kunnen spanning oproepen. Daarom bereiden we deze oefeningen zorgvuldig voor. We stemmen ze af op het behandeltraject.
Exposure kan hierbij een onderdeel zijn. Dit betekent dat iemand onder begeleiding oefent met een situatie, lichamelijke sensatie of onzekerheid die angst oproept, zonder direct terug te vallen op veiligheidsgedrag. Het doel is om te ervaren dat angst kan veranderen zonder dat controle steeds nodig is.
CGT bij gezondheidsangst is maatwerk
Niet iedere vorm van gezondheidsangst vraagt om dezelfde aanpak. De ernst van de klachten, de invloed op het dagelijks leven en andere zorgen kunnen verschillen. Daarom begint een traject bij Brein & Welzijn met een vrijblijvend kennismakingsgesprek, waarin het verhaal, de hulpvraag en de gewenste verandering worden besproken.
Lijkt cognitieve gedragstherapie passend? Dan volgt een persoonlijke intake. Daarna maken we een behandelplan. Hierin staan doelen en een werkwijze die bij jouw situatie passen. Tijdens het traject wordt regelmatig besproken hoe de begeleiding verloopt en of de aanpak nog goed past.
Brein & Welzijn biedt persoonlijke psychologische begeleiding voor kinderen, jongeren en volwassenen met onder meer angstklachten en belemmerende denkpatronen. Wil je verkennen of CGT bij angst aansluit bij jouw hulpvraag? Een gratis kennismakingsgesprek kan helpen om samen te bekijken welke begeleiding passend kan zijn.
