Cognitieve gedragstherapie bij sociale angst kan helpen om belemmerende gedachten en gedragspatronen beter te begrijpen en stap voor stap anders met sociale situaties om te gaan. Sociale angst kan veel invloed hebben op gesprekken, school, werk, vriendschappen of momenten in een groep. Door aandacht te geven aan verwachtingen, zelfkritiek, vermijding en praktische oefeningen ontstaat er vaak meer ruimte om te onderzoeken wat passend is. Lees verder hoe deze behandeling is opgebouwd.
Sociale angst kan gesprekken en groepen ingewikkeld maken
Sociale angst gaat verder dan je wat ongemakkelijk voelen bij onbekenden. Iemand kan spanning ervaren wanneer diegene een gesprek voert, iets moet zeggen in een groep, moet bellen, een presentatie geeft of zichtbaar is voor anderen. Vaak speelt de angst om negatief beoordeeld te worden daarbij een rol. De vorm en invloed van deze klachten verschillen per persoon.
Bij sociale angst kunnen gedachten, gevoelens en gedrag elkaar versterken. Iemand verwacht bijvoorbeeld dat een gesprek ongemakkelijk zal verlopen, let extra scherp op eigen reacties en besluit vervolgens een situatie te vermijden. Dat kan op korte termijn rust geven. Tegelijk blijft er minder gelegenheid om te ervaren hoe een situatie werkelijk verloopt. Op de pagina Cognitieve gedragstherapie bij angststoornissen lees je meer over de rol van CGT bij angstklachten.
Dit betekent niet dat sociale angst er bij iedereen hetzelfde uitziet. De één vindt vooral groepen lastig, terwijl een ander spanning ervaart bij een een-op-eengesprek, contact leggen of spreken in het openbaar. Ook de gedachten die opkomen, kunnen sterk verschillen. Daarom vraagt begeleiding om aandacht voor de persoonlijke situatie en hulpvraag.
Negatieve verwachtingen kunnen sociale angst versterken
Voor een sociale situatie kunnen automatische gedachten snel opkomen. Dat zijn gedachten die zich bijna vanzelf aandienen, vaak zonder dat je ze uitgebreid onderzoekt. Voorbeelden zijn: “Ik weet vast niets te zeggen”, “Iedereen merkt dat ik zenuwachtig ben” of “Als ik iets verkeerd zeg, vinden mensen mij raar.” Zulke verwachtingen kunnen de spanning vergroten.
Wanneer iemand deze gedachten als vaststaand ervaart, kan dat invloed hebben op wat diegene doet. Er wordt misschien minder gezegd. De aandacht gaat mogelijk sterk uit naar lichamelijke spanning. Ook wordt er vooraf soms lang nagedacht over elk mogelijk antwoord. Dat kan het moeilijk maken om aanwezig te zijn in het gesprek zelf.
Zelfkritiek vraagt veel aandacht
Zelfkritiek komt bij sociale onzekerheid regelmatig voor. Iemand kan achteraf een gesprek steeds opnieuw nalopen en vooral letten op wat volgens hem of haar niet goed ging. Ook tijdens een gesprek kan er veel aandacht zijn voor de eigen houding, stem of woorden. Daardoor kan het lastiger worden om contact te maken met de ander.
In cognitieve gedragstherapie wordt onderzocht welke gedachten, overtuigingen en gevoelens hierbij een rol spelen. Het doel is niet om elke onzekere gedachte te verminderen. Wel kan er ruimte ontstaan om gedachten te herkennen, te onderzoeken en te kijken of een meer helpende en realistische gedachte mogelijk is.
Vermijding en veiligheidsgedrag houden patronen in stand
Bij spanning is het begrijpelijk dat iemand moeilijke situaties liever uit de weg gaat. Toch kan vermijding sociale angst in stand houden. Als een gesprek, bijeenkomst of activiteit steeds wordt overgeslagen, blijft onduidelijk wat er zou gebeuren wanneer iemand wel deelneemt. De angstige verwachting krijgt dan weinig kans om getoetst te worden.
Naast duidelijke vermijding bestaat er ook veiligheidsgedrag. Dit zijn handelingen die bedoeld zijn om spanning of een mogelijk ongemakkelijk moment te voorkomen. Ze kunnen tijdelijk houvast geven, maar soms ook maken dat iemand minder vrij deelneemt aan een situatie.
Veiligheidsgedrag kan er bijvoorbeeld zo uitzien:
- alleen korte antwoorden geven om niet op te vallen;
- oogcontact vermijden;
- zinnen vooraf uitgebreid voorbereiden;
- steeds controleren hoe je overkomt;
- alleen naar een sociale afspraak gaan als een bekende meegaat;
- een vraag of mening niet uitspreken uit angst voor een reactie.
Deze reacties zijn geen teken van zwakte. Ze kunnen een manier zijn om met spanning om te gaan. Binnen de behandeling wordt daarom zonder oordeel gekeken naar de functie van dit gedrag. Vervolgens kan worden onderzocht welk gedrag op langere termijn meer ruimte geeft.
Helpt CGT bij sociale angst in gesprekken en groepen?
cognitieve gedragstherapie bij angst richt zich op de samenhang tussen gedachten, emoties en gedrag. Bij sociale angst betekent dit dat je samen met een behandelaar kijkt naar situaties die spanning oproepen, wat je dan denkt en hoe je reageert. De behandeling kan bijdragen aan meer grip op terugkerende patronen.
Gesprekken en groepen kunnen onderdeel zijn van de situaties die worden besproken. Een behandelaar kijkt daarbij niet alleen naar wat moeilijk is, maar ook naar wat iemand anders zou willen kunnen doen. Dat kan bijvoorbeeld gaan om een vraag stellen, een gesprek aangaan, aanwezig blijven in een groep of een eigen mening delen.
CGT is een actieve vorm van psychologische ondersteuning. Gesprekken worden gecombineerd met praktische oefeningen en het aanleren van vaardigheden. De invulling hangt af van de klachten, persoonlijke doelen en het tempo van de cliënt. Wat voor de één een kleine stap is, kan voor een ander al veel vragen.
Wat gebeurt er bij behandeling van sociale angst?
Een traject bij Brein & Welzijn begint met een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Daarin is er ruimte om klachten, mogelijke oorzaken, de hulpvraag en gewenste veranderingen te bespreken. Wanneer er van beide kanten een passend gevoel is, kan een persoonlijke intake volgen. Tijdens die intake wordt breder gekeken naar onder meer ontwikkeling, dagelijks functioneren, gezondheid en leefstijl.
Op basis van deze informatie wordt beoordeeld of cognitieve gedragstherapie aansluit. Vervolgens kan een behandelplan worden opgesteld met doelen en een passende werkwijze. De behandeling wordt begeleid door een psycholoog of orthopedagoog en vindt plaats in een rustige omgeving.
Onderwerpen die in de behandeling aan bod kunnen komen, zijn:
- situaties waarin sociale spanning ontstaat;
- negatieve gedachten en belemmerende overtuigingen;
- gevoelens en lichamelijke spanning die iemand opmerkt;
- vermijding en veiligheidsgedrag;
- vaardigheden om anders met spanning en uitdagingen om te gaan;
- praktische oefeningen die passen bij de behandeldoelen.
De voortgang wordt tijdens het traject regelmatig besproken. Als onderdelen minder goed aansluiten, kan de aanpak worden aangepast. Bij kinderen en jongeren kunnen ouders betrokken blijven bij de kennismaking, het behandelplan en de evaluatie. Dit gebeurt steeds passend bij de leeftijd en situatie.
Exposure bij sociale angst gebeurt stap voor stap
Exposure betekent oefenen met situaties die spanning oproepen, in plaats van deze steeds te vermijden. Bij sociale angst kan het gaan om sociale situaties die iemand normaal gesproken uit de weg gaat of alleen met veel veiligheidsgedrag aangaat. Binnen CGT kan dit onderdeel zijn van praktische oefeningen die zorgvuldig worden afgestemd.
Het uitgangspunt is niet om iemand direct in de moeilijkste situatie te plaatsen. Oefenen gebeurt stapsgewijs en in een tempo dat past bij de cliënt. De behandelaar helpt om zicht te krijgen op welke situaties spanning geven en welke volgorde haalbaar kan zijn. Daarbij blijft er aandacht voor de gedachten en verwachtingen die tijdens het oefenen naar voren komen.
Een opbouw kan er in grote lijnen als volgt uitzien:
- Bespreken welke sociale situaties spanning oproepen.
- Onderzoeken welke gedachten, verwachtingen en reacties daarbij aanwezig zijn.
- Kiezen van een oefensituatie die past bij het behandeldoel.
- Praktisch oefenen en achteraf samen bekijken wat er gebeurde.
- Ervaringen gebruiken om volgende stappen te bepalen.
De bedoeling van deze werkwijze is niet dat spanning nooit meer voorkomt. Wel kan iemand nieuwe ervaringen opdoen en meer mogelijkheden ontwikkelen om met spanning om te gaan. Hoe dit verloopt, verschilt per persoon en situatie.
Persoonlijke begeleiding bij sociale angst
Sociale angst kan je dagelijks leven kleiner maken, zeker wanneer vermijden en zelfkritiek steeds meer ruimte innemen. Brein & Welzijn biedt persoonlijke psychologische begeleiding en behandeling die wordt afgestemd op jouw klachten, doelen en tempo. In een gratis kennismakingsgesprek kun je je verhaal delen en samen verkennen of cognitieve gedragstherapie bij sociale angst passend kan zijn.
