De vraag “Werkt cognitieve gedragstherapie bij ADHD?” vraagt om een genuanceerd antwoord. Cognitieve gedragstherapie (CGT) richt zich vooral op uitstelgedrag, plannen, emoties en belemmerende gedachten. De invloed op kenmerken zoals onoplettendheid en impulsiviteit is vaak beperkter. De behandeling richt zich daarom vooral op meer grip en beter functioneren in het dagelijks leven. Lees verder om te ontdekken wanneer deze therapie passend is.
Wat betekent cognitieve gedragstherapie bij ADHD?
Bij cognitieve gedragstherapie bij ADHD staan gedachten, gevoelens en gedragspatronen centraal. Samen met een behandelaar onderzoek je welke patronen dagelijkse problemen in stand houden. Vervolgens werk je stap voor stap aan helpende gedachten, praktische vaardigheden en ander gedrag.
De therapie gaat niet alleen over wat iemand denkt. Er is ook aandacht voor wat iemand doet als een taak ingewikkeld, saai of onoverzichtelijk voelt. Denk bijvoorbeeld aan uitstellen, afhaken of steeds aan iets anders beginnen. Door zulke patronen te herkennen, ontstaat ruimte om nieuwe manieren van handelen te oefenen.
Een traject bestaat bijvoorbeeld uit therapeutische gesprekken en praktische oefeningen. De behandelaar stemt de inhoud af op de persoonlijke situatie, doelen en het tempo van de cliënt. Actieve deelname en herhaling zijn belangrijk, omdat het aanleren van nieuwe vaardigheden meestal tijd kost.
Werkt CGT bij ADHD echt?
CGT helpt bij ADHD vooral als de behandeling gericht is op problemen in het dagelijks leven. Onderzoek wijst erop dat de winst vaak groter is bij het dagelijks functioneren dan bij het verminderen van alle kenmerken van ADHD. Aandachtsproblemen of impulsiviteit verdwijnen dus niet vanzelf door anders te leren denken.
De behandeling geeft meer inzicht in terugkerende reacties. Iemand merkt bijvoorbeeld dat de gedachte “dit lukt mij toch niet” tot uitstel leidt. Het uitstellen zorgt vervolgens voor tijdsdruk, stress en teleurstelling. Binnen CGT onderzoek je hoe je zo’n patroon doorbreekt met helpende gedachten en haalbaar gedrag.
De uitkomst verschilt per persoon. De klachten en persoonlijke doelen spelen daarbij een rol. Ook een goede aansluiting met de behandelaar is belangrijk. CGT is daarom geen standaardoplossing die voor iedereen hetzelfde werkt.
Bij welke ADHD-klachten helpt CGT?
CGT richt zich vooral op klachten en problemen waarbij gedachten en gedrag elkaar beïnvloeden. De behandeling past bijvoorbeeld bij mensen die door ADHD vastlopen in dagelijkse taken. Ook negatieve gedachten en spanning vormen vaak aandachtspunten. Mogelijke onderwerpen zijn:
- uitstelgedrag en moeite met het starten van taken;
- problemen met plannen, prioriteiten bepalen en organiseren;
- afleiding tijdens werk, studie of dagelijkse bezigheden;
- terugkerende negatieve gedachten over het eigen kunnen;
- perfectionisme of angst om fouten te maken;
- stress en moeite met dagelijkse uitdagingen;
- piekeren, onzekerheid of sombere gevoelens;
- moeite met het veranderen van gewoontes.
Welke onderwerpen aan bod komen, hangt af van de hulpvraag. Niet iedereen met ADHD heeft dezelfde klachten. De ene persoon zoekt vooral ondersteuning bij planning. Een ander heeft meer last van zelfkritiek, spanning of emotionele overbelasting.
Meer grip op plannen en uitstelgedrag
Een taak voelt soms groot of onduidelijk. Daardoor is het lastig om te beginnen. Uitstel geeft op korte termijn soms rust, maar leidt later vaak tot meer spanning. CGT maakt dit gedrag en de bijbehorende gedachten zichtbaar.
Tijdens de behandeling oefen je praktische vaardigheden stap voor stap. Het doel is niet om simpelweg harder je best te doen. Het gaat om gedrag dat beter aansluit bij wat in een bepaalde situatie nodig en haalbaar is.
Anders omgaan met negatieve gedachten
Herhaalde problemen met concentratie, planning of afspraken hebben vaak invloed op het zelfvertrouwen. Daardoor keren gedachten terug zoals “ik maak alles verkeerd” of “anderen kunnen dit wel”. Zulke gedachten versterken de spanning en maken het vaak moeilijker om opnieuw te beginnen.
Een behandelaar onderzoekt samen met de cliënt of deze overtuigingen helpend en realistisch zijn. Daarna oefent de cliënt met gedachten die meer ruimte geven om een taak aan te pakken of een fout te herstellen. Dit ondersteunt de zelfregie en het vertrouwen. Het effect verschilt wel per persoon.
Hoe verloopt CGT bij ADHD?
Een behandeling begint met het verkennen van de klachten, hulpvraag en gewenste veranderingen. Tijdens een intake bespreek je ook het dagelijks functioneren, de ontwikkeling, gezondheid en leefstijl. Op basis daarvan beoordeelt de behandelaar of CGT bij de situatie past.
Een mogelijk traject bestaat uit de volgende stappen:
- De cliënt en behandelaar brengen belemmerende gedachten en gedragspatronen in kaart.
- Ze bepalen welke doelen belangrijk en haalbaar zijn.
- De cliënt oefent tijdens gesprekken met nieuwe manieren van denken en handelen.
- De cliënt past praktische vaardigheden toe in dagelijkse situaties.
- De cliënt en behandelaar bespreken de voortgang en passen de aanpak waar nodig aan.
Bij Brein & Welzijn duren cognitieve therapiesessies 60 minuten. Een psycholoog of orthopedagoog begeleidt het traject. De behandeling wordt zelfstandig ingezet of maakt deel uit van een gecombineerd behandeltraject. De intake wijst uit welke aanpak passend is.
Hoe snel merk je effect van CGT bij ADHD?
Er is geen vaste termijn waarbinnen iemand verschil merkt. Brein & Welzijn noemt daarom geen standaardaantal sessies voor cognitieve gedragstherapie. Het tempo hangt onder meer af van de klachten, doelen en persoonlijke omstandigheden. Ook de ruimte om nieuwe vaardigheden te oefenen speelt een rol.
Sommige veranderingen zijn eerder merkbaar dan andere. Iemand krijgt bijvoorbeeld eerst meer inzicht in een uitstelpatroon. Het consequent toepassen van ander gedrag vraagt vaak meer tijd en herhaling. Regelmatige evaluatie maakt zichtbaar of de gekozen aanpak nog aansluit.
CGT vraagt om actieve betrokkenheid tijdens de gesprekken en praktische oefeningen. Dat betekent niet dat iedere oefening direct goed hoeft te gaan. De behandelaar past de werkwijze aan als een onderdeel onvoldoende aansluit bij de cliënt of de hulpvraag.
CGT bij kinderen, jongeren en volwassenen
Cognitieve gedragstherapie wordt ingezet bij kinderen, jongeren en volwassenen. Bij volwassenen biedt onderzoek meer ondersteuning voor CGT bij dagelijkse problemen rond ADHD. Bij kinderen en jongeren zijn de bevindingen minder eenduidig. Ook speelt de omgeving bij hen vaak een belangrijke rol.
Brein & Welzijn betrekt ouders waar passend bij de behandeling van kinderen en jongeren. Tijdens de kennismaking en het opstellen van het behandelplan kijken alle betrokkenen samen naar de klachten, doelen en ondersteuningsbehoefte. De aanpak blijft afgestemd op het kind of de jongere en de persoonlijke situatie.
Wanneer past CGT bij jouw hulpvraag?
Een lijst met klachten is niet voldoende om te bepalen of CGT bij ADHD passend is. Ook persoonlijke doelen, bijkomende problemen en het contact met de behandelaar wegen mee. Een intake helpt om zorgvuldig te beoordelen welke begeleiding het beste aansluit.
Brein & Welzijn biedt persoonlijke psychologische begeleiding aan kinderen, jongeren en volwassenen. De begeleiding is afgestemd op het individu en de klachten. Tijdens een gratis kennismakingsgesprek van ongeveer 30 minuten bespreek je met een psycholoog waar je tegenaan loopt en welke verandering je zoekt. Zo krijg je meer duidelijkheid over wat cognitieve gedragstherapie mogelijk voor jouw dagelijks functioneren betekent. Plan een gratis kennismakingsgesprek om samen de eerste stap te verkennen.
