Bij cognitieve gedragstherapie voor ADHD onderzoek je je gedachten tijdens lastige situaties. Gedachten als “ik doe het nooit goed” of “ik schiet altijd tekort” beïnvloeden je emoties, gedrag en zelfbeeld. Je herkent en onderzoekt deze gedachten zorgvuldig. Zo ontwikkel je gedachten die meer in evenwicht zijn. Lees hoe je dit stap voor stap aanpakt.
Welke negatieve gedachten komen vaak voor bij ADHD?
Mensen met ADHD ervaren soms moeite met plannen, beginnen, onthouden en afronden. Herhaalde tegenslagen versterken de zelfkritiek. Op de pagina over cognitieve gedragstherapie bij ADHD lees je meer over de samenhang tussen gedachten, gevoelens en gedrag.
Negatieve gedachten verschijnen automatisch. Ze volgen bijvoorbeeld op een vergeten afspraak, een fout, kritiek of een onafgemaakte taak. Zo verandert een praktische moeilijkheid in een oordeel over jezelf. Een gemiste deadline is dan een reden om aan je betrouwbaarheid te twijfelen.
Bij ADHD komen bijvoorbeeld deze gedachten voor:
- “Ik doe het nooit goed.”
- “Ik ben lui.”
- “Waarom lukt dit anderen wel?”
- “Ik maak steeds dezelfde fouten.”
- “Ik kan toch niets afmaken.”
- “Ik stel iedereen teleur.”
- “Ik moet dit meteen perfect doen.”
Mensen met ADHD herkennen verschillende gedachten. Ook de aanleiding verschilt per persoon. Stress, vermoeidheid en teleurstellingen versterken zulke patronen. De gedachte voelt overtuigend. Dat zegt nog niets over hoe goed deze klopt.
Negatieve overtuigingen gaan verder dan één situatie
Een automatische gedachte hoort bij één moment. Een overtuiging is breder en bepaalt soms hoe iemand naar zichzelf kijkt. Na meerdere lastige ervaringen groeit bijvoorbeeld de overtuiging dat je onbekwaam of minder waard bent.
Eén vergeten taak roept dan de gedachte op: “Zie je wel, ik kan niets.” Je trekt daarmee een brede conclusie uit één gebeurtenis. Die ene ervaring geldt dan als bewijs voor een algemeen oordeel over jezelf. Andere denkpatronen zijn:
- Alles-of-nietsdenken: iets lijkt alleen geslaagd of mislukt.
- De slechtste afloop verwachten: je gaat direct uit van een slechte uitkomst.
- Alles op jezelf betrekken, ondanks andere oorzaken.
- Fouten zwaarder wegen dan positieve ervaringen.
- Hoge eisen stellen en pas tevreden zijn met een zeer goed resultaat.
Deze patronen beïnvloeden je motivatie en gedrag. Bij de verwachting om te falen stel je een taak uit. Soms vermijd je de taak helemaal. De taak komt vervolgens niet af. Dat bevestigt voor je gevoel de eerdere gedachte. Zo blijven gedachten en gedrag elkaar beïnvloeden.
Hoe helpt CGT tegen zelfkritiek bij ADHD?
Cognitieve gedragstherapie richt zich op belemmerende denk- en gedragspatronen. Tijdens gesprekken en praktische oefeningen bespreek je concrete situaties met een psycholoog of orthopedagoog. Je toetst negatieve gedachten en zoekt naar een passendere formulering. Die formulering sluit beter aan bij de feiten.
Bij cognitieve gedragstherapie bij ADHD onderzoek je jouw reactie op fouten en moeilijke taken. De behandelaar spreekt zelfkritiek niet zomaar tegen. Waarop baseer je het oordeel? Welke informatie ontbreekt? Welke andere uitleg past bij de situatie?
Je doorloopt deze stappen:
- Beschrijf de situatie.
- Schrijf je gedachte letterlijk op.
- Benoem je gevoel en gedrag.
- Noteer bewijs voor en tegen de gedachte.
- Formuleer een evenwichtige gedachte.
- Kies een kleine, haalbare actie.
De gedachte “ik kan dit niet” verandert bijvoorbeeld in: “Deze taak is lastig. Ik begin met één onderdeel.” De nieuwe gedachte erkent het probleem. Ze biedt ruimte om te beginnen.
Meer mildheid met aandacht voor problemen
Zelfkritiek voelt soms als een manier om jezelf tot actie aan te zetten. In de praktijk roept een streng oordeel juist spanning en vermijding op. CGT helpt je verantwoordelijkheid te nemen zonder jezelf als persoon te veroordelen.
Een fout is één misser. Veel andere dingen gaan nog goed. Eén vergeten afspraak geeft maar een beperkt beeld van je betrouwbaarheid. Een helpende gedachte is bijvoorbeeld: “Ik ben deze afspraak vergeten. Nu onderzoek ik welke ondersteuning bij mij past.” Zo blijft er aandacht voor de fout en bepaalt één gebeurtenis niet je hele zelfbeeld.
Korte zinnen zijn ook bruikbaar. Lange redeneringen onthoud je moeilijker. Spanning en afleiding vergroten die moeite. Voorbeelden van evenwichtige gedachten zijn:
- “Deze fout zegt niet alles over mij.”
- “Ik begin met de eerste stap.”
- “Iets moeilijk vinden is iets anders dan falen.”
- “Ik bekijk opnieuw wat haalbaar is.”
- “Goed genoeg is voor deze taak voldoende.”
Kan CGT een negatief zelfbeeld verbeteren?
Een negatief zelfbeeld verandert stap voor stap door oefening en nieuwe ervaringen. Sommige overtuigingen bestaan lang. Herhaling versterkt ze. Daarom leer je denkpatronen zien en stap voor stap aanpassen. De oefeningen sluiten aan bij jou.
CGT laat zien hoe je losse gebeurtenissen verbindt aan je zelfbeeld. Je onderzoekt bijvoorbeeld of fouten al je aandacht krijgen. Ook ontstaat er ruimte om je eigenschappen, vaardigheden en ervaringen breder te bekijken.
Mogelijke opbrengsten zijn minder negatieve gedachten en meer grip op emoties en gedrag. Daardoor groeit soms het zelfvertrouwen. De behandeling ondersteunt ook bij stress en dagelijkse uitdagingen. Het effect verschilt per persoon. Je klachten en doelen bepalen mede de uitwerking.
Persoonlijke begeleiding bij Brein & Welzijn
Bij Brein & Welzijn begint een traject met een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Tijdens de intake bespreek je jouw klachten en denkpatronen. Samen met de behandelaar beoordeel je of cognitieve gedragstherapie passend is. In gesprekken en praktische oefeningen leer je stap voor stap nieuwe vaardigheden. We stemmen de begeleiding af op jouw situatie en tempo.
Persoonlijke begeleiding ondersteunt je bij het herkennen van zelfkritiek, het onderzoeken van belemmerende overtuigingen en het oefenen met helpende gedachten. Dat geeft meer grip en rust in het dagelijks leven. We beloven vooraf geen vast resultaat. Wil je bespreken wat Brein & Welzijn voor jou of je kind betekent? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek.
